نبودش صبر بي يار يگانه      بدو پيوست و کوته شد فسانه

• مینا ضرابی

اگر موسیقی نمایش از سطح تعقلی و دریچه واقع گرایانه مورد توجه قرار گیرد ،مبین این حقیقت خواهد بود که،یک آهنگساز برای خلق موسیقی نمایش، ملزم است به میزان کافی بر اتفاقات و رویدادهایی که در زیر بنای تفکر نویسنده و کارگردان و روایت نمایش وجود دارد اشراف داشته ، و به نوعی احساس و روح هنرمندانه اش در آن سهیم باشد.یعنی بازتاب ذهنیت اش خصوصی نباشد! بلکه دریافت حقیقی از معنای هنر و فرهنگ جهانشمول را در بر گیرد .اگر این ارتباط به شکل کامل برقرار شود، در نتیجه آن، تماشاچی هم به عنوان یک کار جنبی به موسیقی نمایش نمی نگرد و صرفاَ به حرکات و میمیک بازیگران خیره نمی شود تا بواسطه آن از تأثیر ژرف متقابل محروم گردد.موسیقی نمایش اگر مورد بی مهری قرار نگیرد ، ارزش گذاری غلط نشده و مانعی برای حرکتش نباشدو مدام از موسیقی های انتخابی و به قولی حاضری برایش سرو نشود، در ضمن خلق یک اثر نمایشی ، مقام و جایگاه بسیار مهمی را دارا خواهد بود!   

موسیقی نمایش مرغ مینا باآهنگسازی  عماد توحیدی ،تا حد قابل توجه به فضاسازی برای رسیدن به شرایط خواسته شده از سوی نویسنده و کارگردان رسیده است.حتی در مقطعی ضعف در ضرباهنگ یا میزانسن هم اگر  وجود داشته ،جبران نموده است! یکی از دلایل اصلی مورد توجه قرار گرفتن موسیقی این نمایش از سوی تماشاچیان،علم و تسلط وی بر ادبیات کهن فارسی است،و نیز توجه ویژه اش به مبانی عرفان شرق و البته وسعت محفوظاتش در باب قصه ها و حکایات حکیمانه و پند آموز قدیم است که در محاوراتش هم نمود بسیاردارد.این برش وخصوصیت موجب شده است که، موسیقی نمایش مرغ مینا که مبنایش روایتی عاشقانه و اسطوره ای است،و بر پایه رویداد تراژیک عشق رابعه( نخستن سروده سرای زن در زبان دری ) و بکتاش از الهی نامه فرید الدین عطار نیشابوری  (مقارن با دوره سامانی و حیات شاعر بلند آوازه و تثبیت کننده شعر فارسی رودکی )شکل یافته است، قبل از اینکه عواطف را وارد صحنه کند، تعقل را بر انگیز اند ! و این نغمه ها سنجیده و هماهنگ با فضای طراحی شده پر شور وارد صحنه شوند.

عمادتوحیدی بواسطه دانش تئاتری و اشراف بر بسیاری از جنبه های هنری و ادبی، تنها با داشته های موسیقایی اقدام به ساخت موسیقی برای نمایشنامه ننموده است .بلکه باید اذعان نمود، هویت شناسی در باب هنر های گوناگون ،اندیشه وی را در متن آثار غوطه ور می سازد. اگر ساخت موسیقی این نمایش با فحوا و موضوع عاشقانه عمیقی که داراست توسط یک موزیسین که تنها کارش قائم بر دانسته های موسیقایی است انجام می گرفت، این امکان وجود داشت، نمایشی به روی صحنه برود که موسیقی آن تنها برای تهییج وتحریک نمودن عواطف و احساسات سطحی و بدون رویش در ذهن تماشاچی به خدمت در آ مده باشد! حا ل آنکه موسیقی مرغ مینا منطبق بر متن نمایش ،که عشق را در پوششی از تاریخ و ادبیات غنایی ارائه می دهد ،در تمام قطعات سر جای خود می نشیند ، از اینجهت که آهنگساز به شدت تلاش خود را صرف این مهم نموده تا، به جز آن تصویر و تجسمی که نویسنده برایش از قصه و رویداد ها بوجود آورده است، با تکنیک موسیقی آمیخته بر دانش ادبی به فضا الوهیت ببخشد تا، در پس زمینه ها خط فاصله ای بین نمایش و تماشاچی نیندازد و اینگونه بر القاء رویکرد اصلی قصه درست فائق آید .ذکر این نکته هم لازم است ،سالن های تئاتر به لحاظ فنی و محدودیت صحنه ای ممکن است مقداری از ایده ها و آنچه منظور نظر کار گردان است را، برای تماشاگر محصور و غیر قابل انتقال کند و اینجاست که یک قطعه موسیقی نیرومند می توانددر هزار توی تصور مخاطب نفوذ کند و وی را به تأمل وادارد ، مانور دهد و توفیق را به همراه آورد ؛ البته در برخی موارد نیز، امکانات کم و عدم صدادهی مناسب باعث می شود در باره موسیقی نیز اجحاف گردد و حق هنری اش ادا نشود ،که این اتفاق در سالن های تئاتر و نمایش رخ می دهد.

 اما نظر استاد توحیدی پیرامون موسیقی تئاتر که با توجه به جایگاه آن معتقد است:

موسیقی برای تئاتر یك عنصر تكمیلی و زیبایی شناسانه در جهت ارائه هرچه بیشتر مفاهیم و احساسات بشری است و از این جهت جایگاه منحصر به فرد و قابل اعتنائی در عرصه درام دارد. اما موسیقی تئاتر در كشور ما به مانند خیلی از ژانرهای فرهنگی دیگر جایگاه مشخص و مدونی ندارد. تعاریف‌ ما چنان تفاوت عمیقی با مصادیق جهانی دارد كه از اساس بحث مقایسه منتفی است.   موسیقی تئاتر، موسیقی تأثر و تأثیر است. موسیقی ایجاد و تالیف كه اثرمندی والقاگری سیال آن، ركن اصلی آن است پس باید در ظرفیت و رویكرد اندیشمندانه‌ای ساخته شود. این ظرفیت و رویكرد در حال حاضر مهیا نیست چرا که ما هم اکنون با فقدان چند شاخص حیاتی در موسیقی تئاتر از جمله نبود آهنگسازان حرفه‌ای و متخصص عرصه موسیقی تئاتر،فقدان منتقد موسیقی تئاتر، فاقد درك جدی و زیبایی شناسانه از موسیقی تئاتر دربین بسیاری از مسئولان، كارگردانان و مخاطبان تئاتر و نبود بودجه، امكانات و انگیزه برای تربیت نسلی كارآمد از آهنگسازان تئاتر رو به رو هستیم. با وضعیت فعلی بررسی موسیقی تئاتر هم به مانند بررسی خیلی از شاخص‌های منفعل فرهنگی در ایران شوخی بی‌مزه و تكراری است.

غزل نغز اهورا

•  دانلود

                چند قطعه از موسیقی نمایش مرغ مینا با آهنگسازی سیدعماد توحیدی

              Track 10       Track 11      Track 12     Track 13     Track 8     Track 2

... ای عشق از آتش اصل و نسب داری     

                              از تیره دودی از دودمان باد

                              آب از تو طوفان شد، خاک از تو خاکستر

                              از بوی تو آتش درجان باد افتاد

                              ...از خاک ما در باد بوی تو می آید

                              تنها تو می مانی ما می رویم از یاد (قیصر امین پور)  

• مینا ضرابی

در مدت زمانی که وبلاگ قلندروار ، با هدف اطلاع رسانی پیرامون فعالیت ها ی هنری و انتشار مقالات و تألیف و ساخته های موسیقایی استاد عماد توحیدی فعال بوده است.دریافت نظرات از طرق مختلف متضمن این است که، آلبوم « کولی کوبی » در بین دوستداران آثار ایشان از مقبولیت و جایگاه فراتربرخوردار بوده است. در گفتاری، استاد توحیدی «کولی» را نماینده جهان موسیقایی ذهن اش تعبیر می کند؛ و این نشان از تغییرات متنوع و مداوم روح انسانی اش در هنر حکایت دارد.«کولی»به منزله یک فرمول است، همانند یک قانون تثبیت شده، که صاحب اثر در آن پا در حوزه هنر جهانشمول گذاشته است! با تغییرات ناگهانی و پوینده ،که جابجایی نیمرنگ های ظریف احساس،با عدم مرز بندی در آن، شناخت صورت های گوناگون اندیشه اش  را موجب شده است .

اصولا در آثار «عماد توحیدی» ژرف ترین جاذبه های  شنیداری را ،می توان با آنچه در متن زیبایی موهوم طبیعت نهفته است ، مطابقت داد.از دید نگارنده، آثار موسیقایی وی بر خلاف عقیده بسیاری در تشریح تولد یک اثر هنری ،انفجار ناگهانی یک احساس پر غلیان نیست! بیشتر می توان آن را سایه هایی دانست که، در طی سالها سیر و نظاره در معنی حقیقی و زبان محوری هنر ، در خلال صورت های احساس این هنرمند؛ سر گشته و سیار ،زمان و مکان  را در نوردیده اند تا در یک مقطع، به شکل اسطوره ای ،تبدیل به شاهکار و جلوه های هنری شده اند! و نیز ،تصویری که از این آثار اینگونه شفاف مشتق شده است و در ذهن شنونده نقاشی می شود ؛ ناشی از همین گذر و پیش ساخته های درونی آفریننده اش است ،که البته تأثیری رگباری و شتابنده هم دارد. در اینجاست که، آن نماینده ذهنی که مأمور خط دهی به جوشش فکری این هنرمند است، ظهور می کند و بهتر معنا می شود.(کولی) یک حس کوچنده است که در جغرافیای ذهن هنرمندی که دنیایش تاب سلطه منطق بی چون و چرا و فارغ از استثنائات و ذوقیات را ندارد می چرخد و می خرامد تا به غایت در سرزمینی خوش نقش و چهار فصل همراه با نوا و کلام و طربی هنرمندانه و طبیعی اتراق کند! نگاره هایی از آواهای آسمانی ،بانگ جرس ،و کاروان حیات که، با حضور همین نماینده ذهنی پدیدار می شود .از آب و آتش و خاک نفس می گیرد و خود فی نفسه واجد عمق و قدرت می شود.

« کولی » یک جهش فکری است ، یک ابزار ذهنی ، یک فرض استدلالی ، یک فرایند تخیلی که ، توسط قوه های قابل رشد و تفکر صاحب اثر ، روح شنونده را به حرکتی هیجان انگیز وا میدارد .« کولی» یعنی؛  ضمیر متحرک هنرمند ...« کالینگوود » می گوید :غرض هنرمند این است که هیجان خاصی را بیان کند .بیان این هیجان و شایسته بیان کردن آن می تواند  پرده از تمام احساسات درونی خود برگیرد و در این حالت ،هر بیانی از حقایق درون طبیعت، یک حرکت تأ ثیری از آن اثر هنری محسوب می گردد ...»

در اینباره نیز حرکات ذهن ، و ذهن سیال، تشکیل دهنده تضادهای زیبا و اطمینا ن بخش آب در برابر آتش ، خاک در برابر باد ، و مرگ در برابر حیات و حرکت است ،در یک وسعت بیانی و برگردانی از حقیقت عالم که با کمک اوزان موسیقی استنتاج می شود و با مخاطب نو پسندانه تکلم می کند! انگار که ،آینه ای در مقابل طبیعت گذارده باشند...

بااین مختصر،بخوانیم دلنوشته ای زیبارا از استاد عماد توحیدی پیرامون این نماینده ذهنی که تکاپویش، «کولی کوبی» را عینیت بخشیده است!

        آي آتش به دلت ،كولي هزار ساله!       
              آي سفركرده از اين غبار رقص‌آلود              
          از اين حوالي مردابي                          
      كولي هزارساله!                            
   هم‌نفس با باد                           
   همنوا با من                              
                  اي شوريدگي در شولاي خون فوارة سرخ!      
                     ه‍ُرم هفت خوان دل گريه‌هاي رنج مكر‍ّ‌ر من!       
                 آئينه‌دار غربت شبهاي كبود پرستارة لوت      
    ناز خاتون باران و تگرگ                 
    لختي درنگ!                              
     دامنت كوير آگين و زبانت مادري!      
   بگو كدامين برهوت ابرسوز            
دراي شترانت را                       
به هياهوي مرگ خيز سپرد؟      
 كدامين افق نامهربان‌پرست        
پرهيب قامتت را                      
از چشمان انتظارم ربود؟           
تو بودي                                 
     و جاده‌اي تا فراسوي بي‌كرانه‌ها       
  تو بودي                                   
  و جنگي لوليانه با جاده‌ها            
  جنگي همه رفتن                       
همه نپائيدن                           
 هزار سال گذشتيم                   
هزار سال گذشتي                  
 ايستادي و تپيدي                    
  و نشستم و دل سپردم             
     آي آتش به دلت كولي هزارساله!   
 آتش به دلت!                          
ديگر بار ترانه‌ات                       
           پرهياهو سكوت اين شرقي تب‌آلود را      
خواهد شكست؟                    
شادمانه نغمة تو آيا                 
مرا به ستاره باراني ديگر          
همنشين خاك                        
 خواهد كرد؟                            
 آتش به دلت كولي هزارساله!    
   بهرام گور شاديانه مي‌خواهد!      
    كجايي؟...                                

• عماد توحیدی                                                                    

 ما نیز مردمانیم(۲)      

• به قلم: سید عماد توحیدی

عبد القادر مراغه ای ، صاحب آثار ارزشمندی چون مقاصد الالحان ، جامع الالحان ، کنز الالحان و شرح الادوار صفی الدین ارموی ، مردی نکته سنج ، هوشمند و سرشناس بود که به قول خواند میر و بسیاری از تاریخ نویسان ، قوال و به تعبیر روشن تر ، خواننده و سازنده تصنیف بود.تولد او احتمالا در اواسط قرن هشتم بوده ، زیرا او به  احتمال قریب به یقین قبل از سال 782 ه. ق از ندیمان و هنرمندان دربار سلطان حسین جلایر بوده است.در نسخه ای که از مقاصد الالحان در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است ، آمده است که عبد القادر در یک ماه رمضان ، هر روز یک نوبت ، مرتٌب را که در موسیقی قدیم ، مهم ترین و دشوار ترین تصنیف به حساب می آمد، می ساخته است.درباره مرگ عبدالقادر می نویسند که در سال 838 ه .ق به بیماری طاعون در گذشته است. عبدالقادر مراغه ای  پس از مرگ تیمور به دربار شاهرخ رفت و در آنجا از ملازمان شاه گردید، از همین رو هنگامی که خبر طاعون هرات به شا هرخ رسید ، از شدت تأثر دستور داد که هیچ نامه ای را که از آن دیار می آید ، نگشایند تا موجب تکدر بیشتر او نشوند.

عبدالقادر در مراغه که یکی از آباد ترین و مهم ترین شهرهای آذر بایجان بود به دنیا آمد و پرورش یافت . این شهر در دوره مغولها ، پایتخت آذر بایجان بود و خواجه نصیرالدین طوسی در آنجا رصد خانه معتبری را بنا کرد.عبدالقادر علوم متداول زمان را از اساتید گوناگون و موسیقی را از پدر خود آموخت . او در کتاب مقاصد الالحان به احترام از پدر یاد می کند و در زمینه های مختلف به خصوص موسیقی ، او را بزرگترین معلم خویش می داند.عبدالقادر احتمالا فقط دو ران کودکی و نوجوانی را در مراغه گذرانده و در آغاز جوانی به تبریز رفته است.دوره زندگی او مقارن است با جنگهای طولانی آل جلایر و یورشهای متعدد امیر تیمور و آشوبهایی که پس از مرگ او ، سراسر کشور را در بر گرفت.تیمور پس از آنکه بخشهای مهمی از ایران را تسخیر کرد ، هنرمندان و صنعتگران را به پایتخت  خود سمرقند ، کوچ داد . عبدالقادر در دربار تیمور قرب و منزلت بسیار یافت و مایه رونق مجالس او شد.در برخی از کتابهای مرجع ، از دو عروسی که در زمان تیمور و به دستور او در مرغزار « کان گُل » در نزدیکی سمرقند بر پا  می شود ، یاد می کنند که در آنها عبدالقادر با عود  و چنگ، اشعاری  را می خواند. عبدالقادر در سال 802 ه - ق در خدمت میرانشاه ، پسر امیر تیمور ، به تبریز رفت .میرانشاه بسیار خودکا مه و عیاش بود و در زمانی اندک اختلال حواس پیدا کرد و به اعمال شنیعی چون بیرون کشیدن جسد خواجه رشید از رشیدیه تبریز و دفن آن در گورستان یهودیها دست زد.عبدالقادر که خطر را حس کرده بود در لباس  مبدل قلندران به بغداد رفت و به سلطان احمد  جلایر پناهده  شد؛ ولی چندان طولی  نکشید  که تیمور ، بغداد را تسخیر و دستور قتل او را صادر کرد،اما عبدالقادر با خواندن سوره ای از قران ، از چنگ او جان به در برد.عبدالقادر پس از مرگ تیمور مدتی در دربار خلیل بود و سپس  به دربار شاهرخ رفت و ملازم دائمی او شد . دولتشاه سمرقندی می نویسد که چها ر هنرمند در پایتخت شاهرخ بوده اند که  در جهان نظیر نداشته اند : خواجه عبدالقادر مراغه ای در علم ادوار و موسیقی  ، یوسف اذکانی در خوانندگی  و نواختن ، استاد قوام الدین در مهندسی  و طراحی و معماری و مولانا خلیل  مصّور که در نقاشی  او را با مانی مقایسه می کردند.

• توانایی های هنری عبدالقادر مراغه ای:

عبدالقادر مراغه ای مردی خوشنویس و نقاش بود،عود را خوب می نواخت ، شعر می گفت و خوش  آواز بود .او در کتاب ارزنده مقاصد الالحان درباره پدرش و هدف از یادگیری موسیقی می گوید ، « غرض آن حضرت از تعلیم بنده در این فن آن بود که چون قرآن را حفظ کرده بودم ، خواستند که معرفت نغمات  کما ینبغی  این بنده را  حاصل شود  تا چون به تلاوت کلام الله مجید مشغول شوم ، به نغمات طیبه بدان ترنم کنم.» شخصیت هنری عبدالقادر در واقع ترکیبی از موسیقی و شعر و خط و یا نمونه ای از تربیتهای قدیم است . او در موسیقی ، تالی صفی الدین ارموی بود، عود می زد  و تصنیف را استادانه می ساخت. او در کتاب مقاصد الالحان ، مکرر اسم تصنیفها و آهنگهای خود را ذکر می کند و خواننده را برای اطلاع بیشتر به کتاب دیگر خود ، کنز الالحان  ارجاع می دهد ، اما متأ سفانه از این کتاب ارزشمند نسخه ای در دست نیست و امروزه نمی توان درباره خط موسیقی او که در واقع کار نت امروز را می کرده است ، اطلاعا تی را به دست آورد.جالب است که بعضی از آهنگهای عبدالقادر هنوز هم در میان ترکها به نام کیار یا قیار متداول است.عبدالقادر انواع خط را بسیار نیکو می نوشت و نسخه نفیس مقاصد الالحان در کتابخانه آستان قدس رضوی ، نمونه شکیلی از خط نسخ و نستعلیق اوست. متن این کتاب به خط نسخ و حواشی آن به خط نستعلیق است. او در این کتاب به دنبال اسم خود و پدرش ، کلمه حافظ را می آورد و خود  را عبدالقادر بن  غیبی الحافظ المراغه ای  می خواند و همین امر نشان می دهد که وی  حافظ قر آن بوده و شاید در آغاز ، از همین طریق امرار معاش می کرده است. حافظ  قرآن بودن در آن  دوران کار شریف و مهمی بود و توجه افرادی چون مراغه ای و حافظ شیرازی به این امر ، نشان می دهد که حافظان قرآن تا چه مایه استعداد داشته و از تحصیلات علمی برخوردار بوده اند .فارسی زبانها به خواننده و قوال ، حافظ می گویند و ظاهرا آشنایی با موسیقی از لوازم حافظ قرآن بودن ، بوده است، مخصوصا افرادی چون عبدالقادر که لحن داودی و صدای خوش داشته اند ، در این زمینه ، بسیار موفق بوده اند.در زمان عبدالقادر آشنا بودن با موسیقی و حتی خواندن قرآن با آهنگ و در مقام های موسیقایی گوناگون ، اشکالی نداشته است . آثار عبدالقادر از نظر تاریخ موسیقی ایران و عرب و سازها و موسیقی علمی ، حاوی اطلاعات بسیار ارزنده ای است.

• آثار عبد القادر مراغه ای:

جامع الالحان ، مهم ترین اثر عبدالقادر مراغه ای است که اینک دو نسخه از آن در کتابخانه بودلیان و کتابخانه نوری عثمانیه موجود است . نسخه نخست به خط عبدالقادر است و در محرم 808  ه. ق کتابت و تأ لیف شده است . نسخه نوری در سال 816 ه. ق و به نام شاهرخ نوشته شده است. کتاب دیگر عبدالقادر مقاصد الالحان است. قدیمی  ترین و بهترین نسخه آن در کتابخانه آستان قدس رضوی و به خط زیبای عبد القادر موجود است.کتاب دیگر او که در واقع آخرین کار او هم محسوب می شود ، شرحی بر کتاب ارزشمند الادوار صفی الدین ارموی  است . کتاب الادوار به زبان عربی  و دشوار و برای مردم دوره ارموی غیر قابل فهم بود . عبدالقادر مراغه ای سعی کرد با شرح و تفسیری که بر کتاب ادوار ارموی می نویسد ، آن را  قابل فهم و استفاده برای علاقه مندان موسیقی سازد.کتاب مقاصد الالحان عبدالقادر مراغه ای ، نسخه آستان  قدس  رضوی ، شامل یک مقدمه و دوازده بخش چند فصلی است .در مقدمه آم خطبه کوتاهی ، آراسته به صنایع ادبی  و اص طلاحات موسیقی آورده شده است که لطف عجیبی به سخن می بخشد. مراغه ای در مقدمه این کتاب می نویسد : این کتاب  را با استفاده از گفته های استادان پیشین  فراهم آورده ام تا خواننده از مراجعه به کتابهای مختلف بی نیاز باشد و در اختصار و ایجاز کوشیدم.

در باب اول کتاب درباره تولید صوت و عوامل مؤثر در آن و نغمه و بٌعد ( فاصله) ، در باب دوم درباره این نکته که چگونه می توان سیمی را به نسبتهای لازم تقسیم کرد و سپس درباره جمع و نصف  کردن  و دو برابر کردن ابعاد و محاسبات ریاضی مربوط به موسیقی و مطالب مختصری درباره کوک کردن سیمها صحبت کرده است.

در باب سوم درباره نسبتهای 4و 5 که در آن ایام  ذی الاربع و ذی الخمس  گفته می شد و پایه گام موسیقی ایران را تشکیل می داد، سخن گفته است . باب های  چهارم و پنجم و ششم مربوط اند به دوره ها ( گامها ) و آوازها و شعبه های قدیم و مسائل علمی مربوط به آنها ، باب هفتم در مورد اشتباهاتی که ممکن است در هنگام محاسبه روی دهند ، باب هشتم درباره تغییر مایه است که در قدیم به آن انتقال می گفتند ، باب نهم درباره پرده های اصلی و ترتیب  انگشت گذاری روی سیمهاست ، در باب دهم درباره تأثیر نغمه ها بر مزاج آدمی و ساختن تصنیفها ، در باب یازدهم درباره شیوه های مختلف کوک کردن ساز و هماهنگی سیمها و انواع ترجیعات و سر انجام در باب  دوازدهم درباره آداب خنیانگری سخن رفته است .

کتاب مقاصد الالحان ، غیر از آنکه نشانه خوبی از تحول  نثر فارسی است ، نمونه های ارزنده ای از ترکیبات  و واژه  های قدیمی  را نیز در بر دارد و سرشار از اصطلاحات علمی و معادلهای مختلف و دقیق موسیقایی است.اشعار عبدالقادر چندان محکم و رسا نیستند ، اما کلمات شیوا  و قدیمی در آنها بسیار دیده می شوند.

                                             در این سکوت سرد سترون ترانه باش

                                             شور حضور بحر تویی ، بی کرانه باش
                                            
                                             در دام تن تنيده اي اي در هواي نام 

                                             بال و پر رهایی از این دام و دانه باش

                                            آتش بگیر از غم و از داغ دل بگو
                                                                     
                                            جادوي آتشين زبان را زبانه باش 

                                            خاموش می شوی و فراموش می شوی

                                             فانی شو از بقای جهان جاودانه باش
                                                                  
                                            تعبير خواب سبز تو اي دانه روشن است

                                             تا کی اسیر ظلمت خاکی؟ جوانه باش  

                                            جز روح تو نشانه آن بی نشان کجاست؟

                                            آيينه شو نشانه آن بي نشانه باش 
                                                             

سروده: سعید یوسف نیا  

• سید عماد توحیدی

موسیقی و تأ ثیر آن بر فرایندهای جسمی و روانی بشر ،پیوسته دستخوش تعبیر و تفسیرهای گوناگون و حتی متضاد بوده است.این هنر شگفت،گاهی به دلیل استفاده های نابجا ،خود سرمنشأ بروز بیماریهای روانی متعدد بوده و با تشدید دغدغه ها ،اضطرابها ،تنشها و بیقراری های مخاطب ، بر آشفتگی  او دامن زده است.اما از آنجا که موسیقی همچون هر هنر والای دیگری ،دست مایه ارتقاء و اعتلای روح بشر قرار گرفته ، تأثیرات شگرف آن ، در جهت درمان و بهبود آلام آدمی به کار رفته است.موسیقی درمانی اینک در سراسر جهان به عنوان علمی کارگشا مورد بهره برداری قرار می گیرد و از شاخه های سترگ روان درمانی است.این ابزار که زمانی توسط حکیمان برای تسخیر اشباح مزاحم و خروج آنها از بدن فرد مبتلا به کار می رفت،اینک به صورت علمی و کاربردی ،در زندگی روزمره مردم حضور دارد.موسیقی ایرانی،همچون شعر و ادبیات آن سر منشأ آرامش و الهام است،از این رو چنانچه به درستی و به شایستگی به کار گرفته شود،می تواند بسیاری از آشفتگی های روانی را التیام بخشد و بدیهی است به کار گیری غلط و انحرافی آن،ثمری جز اندوه ،دلشکستگی و یأس بر جا نخواهد نهاد.موسیقی درمانی در تاریخ تمدن بشر از قدمت زیادی برخوردار است.در میان قبایل ابتدایی آفریقا ،شمنها یا پزشکان جادوگر ،در واقع موسیقیدان،پزشک و روحانی قبیله بودند.آنها با انجام مراسم مذهبی خاصی ،امراض را از بدن بیماران خارج می کردند.آنها با استفاده ااز طبل ،زنگ ،رقص،و سرود ،به حالت جذبه می رسبدند و موجب درمان بیماریها می شدند.هنوز هم دربسیاری از قبایل بدوی،درمان از طریق موسیقی صورت می گیرد.موسیقی در ایران با ظهور زرتشت آغاز شد وکتاب اوستا و اشعار گاتها برای ساخت ترانه ها و آهنگها مورد استفاده قرار می گرفتند و موسیقی ایران در واقع همراه با مضامین دینی شکل گرفت و آغاز شد.زرتشت خود به درمان بیماران می پرداخت و در کنار استفاده از گیاهان و جراحی ،از دعاها و اوراد موزونی به نام ـ منتره ـ برای روان درمانی استفاده میکرد.موسیقی در ایران باستان در قالب تلقینهای مذهبی صورت می گرفت .فلاسفه ایرانی ،تحت تأثیر رای فلاسفه یونان که پس از حضور اسلام در ایران ،از طریق آثار ترجمه شده یونانی به ایران راه یافت؛اثر موسیقی را بر روح آدمی ،بر اساس اخلاط چهارگانه بررسی می کردند،از جمله کیکاووس بن قابوس بن وشمگیر در کتاب قابوسنامه ،بزرگ ترین هنر نوازنده را نواختن متناسب با طبع و حال شنونده می داند و خوش خوئی و سبک روحی او را عاملی برای شادابی و سر زندگی موسیقی و تأثیر مثبت روانی مخاطب می داند.او موسیقی را بر اساس سن شنونده نیز تفکیک می کند و نغمه های ساده را مناسب حال کودکان می داند.شغل و طبقه اجتماعی افراد از نظر اندیشمندان ایرانی در هنگام ارائه موسیقی به ایشان باید مد نظر قرار گیرد.بیماری و سلامت شنونده نیز در تعیین نوع موسیقی دخالت دارد.   

در فلسفه یونان ،تأثیر افلاک بر موسیقی ،مورد بحث قرار می گیرد.از همین رو موسیقی ایرانی هم تحت تأثیر فلسفه یونانی است و تأثیر نغمه های کرات آسمانی و کواکب و سروش ایزدی را در خود مستتر کرده است .پزشکان قدیمی موسیقی را واسطه ای در تنظیم خلق و خو و رفع بیماریهای جسمی می دانستند ،از این رو در آثار آنها اشاره های فراوانی به تناسب نغمه ها با فصول سال شده است ،از جمله آنکه گفته اند ،در فصل بهار باید نغماتی چون عراق ، سلمک و شهناز و در تابستان که فصل خشکی و گرماست باید عشاق و بوسلیک و همایون و امثالهم بهره گرفت.موسیقیدانان  ایران و یونان باستان ،با استفاده از محاسبه های نجومی ،مقام های موسیقی را به برجها و مسیر موجی آنها ربط می دادند و از این رو هر ستاره ای را به مقام خاصی منتصب می کردند.عوامل محیطی و جغرافیایی نیز بر نوع موسیقی مطلوب تأثیر دارند، از همین رو شنیدن دستگاههای خاص در شرایط و اوقات ویژه ، در تأثیر آنها بسیار تعیین کننده است .از آنجا که موسیقی ایرانی نوعا عاطفی است، علاقه به هر دستگاهی ،نیاز روحی فرد نسبت به آن ارتعاشها را نشان می دهد،در نتیجه موسیقیدانی که از سلامت نفس برخوردار باشد،می تواند واسطه الهام ها و دریافت های روحی ویژه ای قرار گیرد.ذکر این نکته خالی از لطف نیست که تناسب گوشه ها و دستگاههای ایرانی را کم و بیش با ماههای سال نیز می توان حس کرد،از جمله آنکه دستگاههای ماهور  و راست پنجگاه با ماههای مهر و بهمن و خرداد و دستگاههای نوا و شور با ماههای فروردین و مرداد و آذر و دستگاه همایون و نغمه آن،با ماههای تیر و آبان و اسفند هماهنگی دارند و چنانچه این تناسبها رعایت شوند ،بیشترین تأثیر حاصل می شود.در تأثیر موسیقی بر حالات جسمی و روانی در رسائل اخوان الصفا ، تألیف احمد المجریطی آمده است که در محرابها ،استجابت دعا همراه با موسیقی بود،چنان که حضرت داوود ،در محراب بربط می زد و نیز به هنگام سحر ،برای بیماران ساز می نواختند تا دردشان تسکین پیدا کند و به خواب بروند.صفی الدین ارموی نیز در کتاب بهجه الروح می نویسد که برای بیماران گوشه هایی از عراق،حسینی ،بوسلیک ،عشاق را نواخته و تأثیر جسمی و روانی آنها را تجربه کرده است.علی بن عباسی مجوسی در کتاب کامل الصناعه می نویسد که پزشک باید موسیقی بداند تا نبض و ریتم جریان حیاتی خون را درک کند و بتواند به بهترین وجه به بیمار خود مدد برساند.این هندو نیز معتقد است که پزشک باید با تأثیر الحان آشنا باشد،البته لزومی ندارد که در این کار استاد باشد، بلکه نوازنده می تواند به او کمک کند.سیف الدین غزنوی معتقد است که مقام نوا خیالات و تفکرات باطل را از بین می برد و خاطر حزین را شاد می سازد.در کتاب عجایب المخلوقات آمده است که چون سنگینی و رنج بیماریها به هنگام شب بیشتر از روز است.بهتر آن است که ،شباهنگام بیماران را با الحان خوش مشغول کنند تارنج کمتری بکشند.فارابی نیز معتقد است که موسیقی تحمل رنج را آسان می کند و مفهوم گذشت زمان را از بین می برد.حضرت داوود(ع) ، برای تسکین آلام روحی مردمان و جذب ایشان به اندیشه های خود ،از آواز خوش و نوای چنگ استفابهره می برد.بعدها این شیوه در معابد رواج پیدا کرد و عبریان همراه با موسیقی عبادت می کردند.حضرت داوود(ع) بیماران را با موسیقی شفا می داد .                                     

در قرآن کریم از حضرت داوود (ع) به عنوان مسحور کننده پرندگان و کوهها و آسمانها نام برده می شود و علی (ع) به او خواننده بهشتیان لقب می دهد.همین مسئله نشان می دهد که موسیقی زمانی که به صورتی شایسته مورد استفاده قرار می گیرد ،تأثیرات درمانی شگفت آوری را در جسم و روح بیمار پدید می آورد.شواهد و مدارک تاریخی  بی شماری در دست است که نشان می دهد در طول تاریخ از موسیقی و آواز در مراسم و آیینهای گوناگون به شکل نمایش و سنت استفاده شده است.آنچه که امروز در فرهنگ ما به صورت عروسی و عزاداری  اجرا می شود، در واقع یک آیین کهن و مفصل بوده که به مرور زمان کوتاه شده و به صورت مراسمی کوتاه در آمده است.بسیاری از آیینهای نواحی مختلف ایران،نسبت مستقیمی با موسیقی داشته اند.این آیینها از تنوع حیرت انگیزی برخوردارند و از مراسم شادمانی و سرور تا عزاداری و سوگواری و آیینهای مربوط به کار و حرفه را شامل می شوند.آنچه که امروز در موسیقی نواحی شنیده می شود، در واقع بخش کوچکی از آیینهایی است که خود از بین رفته استاست ،اما موسیقی شان کم و بیش باقی مانده است.نشانه های بارزی از این آیینها در کشور های آسیای شرقی ،چون چین ،هند و کشورهای آفریقایی دیده می شود.در این آیینها آواز و حرکات موزون،ارکان اصلی را تشکیل می دهند و درواقع واسطه بین نیروهای آسمانی و نیاز زمینیان هستند.مراسم سماع که در خاورمیانه ،درقالبی عرفانی و اسلامی رواج یافت،در واقع تأثیر موسیقی را در ایجاد شور و نشاط معنوی و تقویت روح و تأثیر ذکرها و تعالیم نشان می دهد.هنرهای گوناگون و از جمله موسیقی نقش بسیار ارجمندی در تلطیف روح آدمی و نازک خیالی دارند تا از طریق ،آدمی به سر منشأ حیات متصل گردد و احساسات و تفکرات خود را در جهت شناخت عارفانه از هستی  به کار گیرد.ذکر ای ن نکته ضروری به نظر می رسد که در مراسم سماع،در هر ناحیه ای از سازهای بومی همان منطقه استفاده میشود، مثلا در کرمانشاه از تنبور و دف و در بلو چستان از رباب و در کرمان از دپ بهره می گیرد و غالباَ موسیقی با حرکات موزون همراه است.

در مراسم سماع هدف تخلیه هیجانها ،نشاط روحی ،سبکی و آمادگی برای القای ذکرها و معانی معنوی است،به این ترتیب که با ایجاد تمرکز و تحریک حواس برای رسیدن به الهام ،تقویت وحدت ،کاهش خستگی و درمان بعضی از امراض ،از موسیقی بهره می گیرند تا با ایجاد حالتی خلسه وار ،اراده آدمی از او سلب می شود و منحصراُ متوجه معشوق و معبود باشد.موسیقی می تواند در شنونده خویش حالات متفاوتی از شور و نشاط یا اندوه را ایجاد و تقویت کند و از همین رو می توان با بهره گیری صحیح از آن ،به درمان بیماریها پرداخت .در جلسات سماع،نوازندگان ریتم نغمه های خود را با حالات شنوندگان و محتوای شعر کوک می کنند و در نتیجه می توانند مخاطب خود را به بهترین وجه آماده پذیرش ذکر و تلقین و تعلیم نمایند. یکی دیگر از فواید موسیقی در این جلسات ،رهایی شنونده از اشتغالات زندگی روزمره و توجه و تمرکز او بر عبادات و ذکرها ی معنوی است .این تمرکز و توجه معمولا با نوعی آرامش ، سبکی و بیخودی همراه است .در این فرایند ضربان نبض و قلب کم می شود،سوخت و ساز بدن پایین می آید و مغز در حالت آرامش قرار می گیرد.مراسمی نظیر سماع در فرهنگهای مختلف وجود دارد و با توجه به ویژگیهای آن فرهنگ حالات و سکنات گوناگونی به خود می گیرد.از نظر علم روانشناسی ،حرکات موزون و موسیقی ،به خودی خود ذهن را از اشتغالات گوناگون رها و آن را حول محور خاصی متمرکز می سازد.تکرار ریتم در یکی از شیوه های روان درمانی یعنی هیپنوتیزم ،اهمیت ویژه ای دارد و بدیهی است که موسیقی یکی از مهم ترین عناصر در ایجاد ریتم است.بدیهی است موسیقی هنگامی جنبه معرفتی و عرفانی می یابد که با تفکر و اندیشه و بصیرت ملازم باشد.هر چند درک حسن و جمال خداوند مراتبی دارد ،اما انسانها با تلاش و تهذیب می تواند به این مراتب دست یابند و فراتر از عالم خاک سر بر افلاک بر کشند.در این حالت است که آدمی همچون قطره ای به اقیانوس هستی می پیوندد و دراین یگانگی از اضطراب و اندوه رهایی می یابد.شواهد و مدارک بی شماری حاکی از آن اند که از مقامهای موسیقی برای درمان امراض استفاده شده است.البته مطالبی بر جا مانده ،صورتی کلی دارند و به شکل خاصی نمی توان مشخص کرد که فی المثل از کدام نغمه برای درمان کدام بیماری بهره می بردند.اما در اینکه موسیقی در تسکین آلام جسمی و به ویژه روحی و روانی بیماران تأثیر شگرف داشته کمتر حکیمی تردید کرده است.          

از آنجا که موسیقی پیوسته متأثر از شرایط اقلیمی ، اوضاع اقتصادی ،اجتماعی و سیاسی جوامع گوناگون است و با عنایت به این نکته که ایران پیوسته آماج حملات اقوام مختلف بوده و این قوم کهن سال،هماره چون بید بر سر ایمان خویش لرزیده استفاده از نغمه های حزن آلود و شیدایی درآن وجه غالب دارد و بدیهی است که باید با بازسازی ،تقویت و بهبود قطعات آرام بخش و شادمانه این موسیقی از رنج مردم بکاهیم و بر نشاط شان بیفزاییم تا از طریق جسم و روان ایشان، در برابر ناملایمات ایستادگی کنند و یاس و اندوه از سرزمین دلشان رخت بربندد.از آنجا که ریتم در ایجاد اندوه یا نشاط نقش بسیار مهنی را ایفا می کند،بدیهی است که از نغمه ها و ردیفهای موسیقی ایرانی باید به صورت مناسب و در وقت و شرایط و مکان ویژه خود استفاده برد،فی المثل گفته اند: که برای ایجاد حس شجاعت ،نغمه های عشاق و نوا و در درمان افسردگی،ماهور و چهارگاه و راست پنجگاه و برای تسکین آلام بیماران جسمی می توان از افشاری،دشتی ،عراقی،حسینی ،بوسلیک و عشاق بهره گرفت.این تقسیم بندی ،اوقات شبانه روز را نیز در بر می گیرد،از جمله هنگام طلوع آفتاب با رهاوی هم نواست و شباهنگام با عشاق ،نیمروز ، عراق را می طلبد و نیم شب ، نوا را.ذکر این نکته نیز جالب است که سن و جنسیت و پوست و قامت افراد نیز با این قطعات همخوانی دارد،از جمله آنکه پسران سه گاه و بسته نگار را می پسندند و دختران،همایون را ،فقرا ماهور و نوا را و صحرا نشینان ،بیات کرمان(افشاری) را،سیاهان و لاغرها از نیریز ،زابل ،مغلوب ، و سلمک لذت می برند و کوتاه قدها و رنگین چشم ها از ماهور،نوروز و خارا .یک نکته هم در پایان ،استاد عبدالله دوامی خطاب به استاد مجید کیانی گفته اندکه در قدیم به هنگام شب ،شور و ابتدای روز ماهور می نواختند و سایر دستگاهها را به تناسب اوقات تقسیم می کردند.

رگبار تگرگ است                     

بر پشت بام چوبی مان                 

نه!                                      

نه!                                      

دارکوبی ست                           

بر تنه ی درخت                         

   شاید پروانه ای ست                        

                      که بر برگ های گل آفتابگردان جان می دهد               

                         هزار مار زنگی جغجغه  دُم هاشان را یک جا تکان می دهند

      بغض هزار ساله ی دیوی مهیب              

    ناگهان زار زار می شکند...                

             صدای دف از کجاست که می آید؟   (زیبا کرباسی)   

• به قلم:سید عماد توحیدی     

نخستین آلات موسیقی در جهان ، سازهای ضربه ای هستند و فرهنگی نیست که در آن یکی دو نمونه ساز ضربی وجود نداشته باشد.عمده ترین رکن موسیقی آفریقا ،سازهای ضربی هستند که به نوبه خود تاثیر فراوانی بر موسیقی آمریکای لاتین گذاشته اند. ظاهرا دف ابتدا در خاورمیانه و سپس در کشورهایی چون هند ، یونان ، مصر ، و ایران دیده شده است.موسیقی در این کشور ها برای بیان احساسات درونی ،مذهبی ،رزمی و روحانی و در قالب آداب و رسوم دیده می شد و دف در این میان نقشی شاخص داشت.دف از کلمه عبری ( تَف) به معنی زدن و کوبیدن گرفته شده است.این کلمه در زبان سومری ( دوب) و سپس در زبان اکدی (دوپو) یا (توپو)خوانده می شد.سپس وارد زبان آرامی و تبدیل به دوپ شدو در عربی به ( دُف) و سپس (دَف) تغییر پیدا کرد.یکی از نخستین اشاره ها به خنیانگران را در آثار شوش و ایلام ، در سده ی بیست و هفتم پیش از میلاد می توان یافت .بر روی فنجانی برنزی در موزهی ایران باستان ،نقشی از یک موسیقیدان بابلی آمده که دف می نوازد.در سنگ تراشی ها  و نگاره های برجسته ای  در کوه فرعون در تمدن ایلامی نیز کاهنان به هنگام قربانی کردن دف و چنگ می نواختند.از این ساز در دوره ی ساسانی نیز استفاده می شد.در نقش برجسته ی شکار گوزن طاق بستان، در دست یکی از افراد وسیله ی چهار گوشی دیده می شود که به احتمال قریب به یقین دف است.این نوع دف در بعضی از نواحی مصر و شامات کنونی نیز رواج دارد.دیگر از آثار این ساز در تپه های کیون جیک(در حوالی شهر موصل) دیده شده است.دراین نقش برجسته ،نوازنده ایستاده و دف می نوازد.شکل دف و شیوه ی نواختن آن کاملا به  شیوه ی امروزی است.

در تمدن سامی،دف هم به صورت دایره و هم به صورت مستطیل دیده شده است .در مشرق زمین  دف را بر حسب شکل قاب  و دارا بودن اوتار،سنج ها ، یا صفحات جرنگی ،زنگ های کوچک یا حلقه های جرنگی یا فقدان آنها به هفت نوع تقسیم کرده اند.دف حلقه دار د رایران بیشتر رایج بود و دف های زنگ دار در آسیای مرکزی مورد استفاده قرار می گرفتند.در ایران باستان ،مراسم نوروز و تحویل سال در دوره هخامتنشی  و ساسانی ،همراه با سرودهای خسروانی و به صورت گروه نوازی همراه با طبل و نقاره نواخته می شد و نیز عبرانیان و بنی اسرائیل از انواعی از دف همراه با شوفار(نوعی شیپور از شاخ حیوان) و ها لوسرت (نوعی شیپور از نقره ) استفاده می کردند . در تورات هم از دف ، لیر ،سی تار ،سامبوک ،پسالتریون ،چنگ و گینور نام برده شده است.در بخشی از مزمور هشتاد و چهار کتاب عهد عتیق آمده است:«..دف را بیاورید و بربط دلنواز را با رباب ، کرنا  را بنوازید در اول ماه؛ در روز عید ما ، زیرا که این فریضه ای است در اسرائیل و حکمی است از خدای یعقوب». همچنین بخشی از مزمور یکصد و پنجاه می خوانیم: « ا و را به دف و سرنا ستایش کنید .او را در قدس او تسبیح بخوانید .او را با دف و رقص تسبیح بخوانید.»

یونانیان نیز از دف در جشنواره ها و جشن های ملی سود می جستند و اصطلاحا آن را « تیمپانون » می نامیدند . در تراژدی ها و کمدی های هجو آمیز ،آئین های سرَی دیو نیسوس و مراسمی که به افتخار خدای تاکستان در یونان بر پا می شد ،دف نواخته می شد.در شبه قاره ی هند ، از دف از دیر باز استفاده می شد چنانکه ،در جشن های ملی هندوستان به نام « راسا لیلا » و رقص  « کریشنا » که مردان و زنان دایره وار می چرخند ، چند تن دف ، دهل ، بوق و سنج می نوازند .بزرگان تصوف هند و پاکستان هم هنگامی  که به زیارت  می روند ، قوالان نزد آنها می آیند و و با نواختن دف و انجام سماع در برابر ایشان ، از آنها کسب فیض  می کنند.اما تصاویری  هم که از مجالس پایکوبی صوفیان قونیه به جا مانده اند ، نشان می دهند که دف از دیر باز نزد اهل طریقه ی مولوی رایج بوده است ، واینک نیز در مراسم سماع سالانه ی خود از این ساز بهره می گیرند و البته استفاده از دف در میان درویشان بکتاشی علوی ترکیه هم رواج دارد .در کشور چین هم نوعی رقص برداشت محصول وجود دارد که سابقه ی آن به دوره باستان بر می گردد و با دف انجام می شود ، ضمن آنکه در آئین چینی ،تقدیم هدایا به اژدها ، رب النوع برکت و خدای پر شکوه دریاها  هم که با رقص و پایکوبی و نمایش همراه است از دف استفاده می شود.دف در خاور دور ، آسیای میانه و اروپا ، آفریقا و آمریکا هم دیده می شود که این ساز در آئین ها و مراسم خاصی حضور دارد .

 در قاره ی اسرار آمیز آفریقا در تشریفات و آئین های خاصی از دف استفاده ی فراوان می شود ، ازجمله در مراسم تدفین نام آوران ایل و یا بستگان دف می نوازند و همراه با آن صحنه هایی به صورت نمایش  اجرا می شود.دف در میان شمن ها هم رواج دارد( درباره شمن ها اینجا بخوانید )اعراب صحرا نشین هم برای حفظ وزن و اندازه  کلمات از دف استفاده می کرد ند که پس از آشنایی اعراب با  ایرانیان ؛ موسیقی غنی آن روز ایران بر موسیقی ابتدایی آنها تاثیر گذاشت بر اساس تحقییق و پژوهش های بعمل آمده «توبال بن لمک»نخستین دف نواز در میان اعراب بوده است . همچنین « طویس » اولین خواننده ی حرفه ای در اسلام است که برای همراهی خود جز از دف از ساز دیگری استفاده نمی کرد .دف او چهار گوش  بود و پیوسته آن را  همراه خود می برد. اولیاء چلبی از دو عروسی در صدر اسلام نام می برد که در آن دف می نواخته اند و نوازندگان آن اشخاصی به نام « عمروبن امید » و « حمزه بن یتیم » بوده اند.الغریض (به معنی خوشخوان ) که نامش در زمره ی چهار خواننده ی بزرگ عرب آورده شده است ، در دربار ولید اول در دمشق ، آواز خویش را با دف همراهی می کرد.در کتاب الاغانی آورده شده است که « دوشارم » همسر ایرانی زیبا و و محبوب اسحاق موصلی ،بزرگترین موسیقیدان دربار عباسی نیز آهنگ های وی را با دف همراهی می کرد.او در دربار مهدی عباسی و هارون الرشید نیز پایگاه رفیعی  داشت .

 ابن خلدون نیز در مقدمه ی کتاب خود می نویسد: « و بیشتر ایشان در بحر خفیف بود که آن را در رقص به کار می بردند و با دف و نی لبک راه می رفتند که مایه ی تحرک و هیجان و سبکروحی بود و تازیان آن را هزج می نامیدند .«در کتاب پرنو اسلام آمده است: » سیاهان بیش از سایر بزرگان وارد بازار می شدند .آنها در کار عاجز و بی ثبات ، اما در طرب و رقص و نواختن دف ماهرند.» زریاب ، موسیقیدان بزرگ ایرانی و نوازنده بر جسته دف و بر بط، موسیقی ایرانی را تا شمال آفریقا و اسپانیا رواج داد .دف در آن دوره توسط مسلمانان اسپانیا در اروپا رواج یافت و در قرن پانزدهم میلادی متروک شد.در قرن هفدهم بار دیگر ترکان عثمانی دف را رواج دادند و در  قرن نوزدهم از سازهای موزیک نظامی شد . در نهایت اینکه ،این ساز در دهه های اخیر به شکلی جدی در موسیقی ایرانی مورد توجه قرار گرفته است.

               « تانقش خیال دوست با ماست        

                           ما راهمه عمرخود تماشاست»

                               «  هرگز  نشود  به  وصل مغرور        

                                                  هر دیده که در فراق  بیناست»

• سید عماد توحیدی ، در نشستی که قرار است در تاریخ ۲۸ می (هفتم خردادماه) دردانشگاه ملی تاجیکستان انجام پذیرد،پیرامون موضوع سماع در سنت های ادبی ازمنظر و نگاه ویژه به غزلیات حضرت مولانا ، مطالبی را در قالب سخنرانی ارائه می نماید.

نوروز نخستين روز از ماه خورشيد ي است كه ايرانيان آن را گرامي مي دارند، اگر چه اين آيين كهن طي هزاران سال دگرگون شده، اما هرگز از ميان نرفته است و از سوي اقوام و مذاهب گوناگون سرزمين ايران، مهر تاييد خورده است. بدين سان امروزه نوروز از نمادهاي بزرگ و وحدت آفرين ملت ايران با همه تكثرهاي قومي، مذهبي، فرهنگي و زباني است.

تا قبل ازدوره هخامنشى هيچ اطلاعى از تقويم ها و روش محاسبه تاريخ توسط مردم در دست نيست با اين وجود، بعد از هخامنشيان دو نوع تقويم ساخته شده است.

 ۱ـ تقويم به جا مانده در كتيبه هاى پرسپوليس.

اين تقويم شامل ۱۲ ماه و تقويمى شمسى بود كه احتمالاً از پاييز آغاز مى شده و شامل سالهاى كبيسه نيز بود.

۲ـ تقويم اوستا

اين تقويم در واقع مبداً تقويم كنونى ايرانيان است.

در اين تقويم سال ۳۶۵ روز بوده و دوازده ماه ۳۰ روزه را تشكيل مى داد. پنج روز باقيمانده نيز «پنجه» ناميده مى شد.

•  متن ذیل مروری دارد بر موسیقی نوروز در ایران. ماخذ: سیاه مشق  

•  موسيقي نوروز در ايران

گذشته از موسيقي‌هايي كه مي توان آن را موسيقي درون طايفه‌اي ناميد كه مجريان آن اغلب غيرحرفه‌اي اند و فقط در محدوده خانه و زندگي خويش آن را به اجرا درمي آورند مانند لالايي‌هايي كه مادران براي فرزندان شان مي خواند و يا نوع دعاخواني تحويل سال كه بزرگترهاي خانواده بر سر سفره هفت سين مي خواند و يا آوازهاي شبانان و يا آوازهايي كه كوچك و بزرگ طوايف به وقت خود با هم و به مناسبت مي خوانند، موسيقي نوروز داراي اصناف خاص خود بوده كه در دو رده بساط اندازان و معركه گيران قرار مي گرفته اند. ولي در قرن كنوني با زوال فرهنگ‌ها به سبب ورود فرهنگ‌هاي بيگانه و تاثيرات عدم برنامه ريزي فرهنگي در سطح كلان جامعه، هر كسي كه تمايل به انجام اين گونه موسيقي‌ها دارد به آن مي پردازد و آنچه كه از هنر هنروران موسيقي ويژه نوروز بازمانده، به همت اينان بوده است.
در صنف معركه‌گيران، طبقات زير در موسيقي ويژه نوروز وجود داشته‌اند: حاجي‌فيروزها، كوسه‌ها، نوروزخوانان، توره‌ها، ساياچي‌ها، عروسك‌گردانان دوره‌گرد، عمو نوروزها، آهوبازها، رسن‌بازها، بازيگران اسب چوبي، باران‌خواهان...   

ما حضرت عشق را ندیمیم    

در کوی قلندری قصیمیم

هم میکده را خدایگانیم

هم درد پرست را ندیمیم

ما بنده اختیار یاریم

و آزاد زجنت نعیمیم                                                        

گر عالم محدث است، گو باش

ما باری عاشق قدیمیم...  (سنایی)

                                 به نام نگار بهارآفرین                                                             

• سلامی از سر ارادت و گریزی تا معنا...

همزمان با غوغای نغز شکوفه های نورس؛ تبریک و شادباش را توام می نمایم با آرزوی هم صحبتی گرم و شیرین با حضرت دوست ، و عنایت متقابلش برای تمام دوستان همدل که ، در روز و شبهایی که در طی سال بر ما گذر کرد ،این محیط را با نظرات و پیامهای مهر آمیزشان مورد لطف قرار دادند.سپاسگزارم و برای تمامی بازدیدکنندگان نازنین وبلاگ قلندروار و نیز هنرمند فرهیخته استاد عماد توحیدی و خانواده ارجمندشان  عافیت و نشاط روز افزون آرزومندم.امید آنکه در سال پیش رو ،همه در ایوان تماشای دل ؛ تازه های حیات را به نظاره بنشینیم. 

مینا ضرابی . بهار۸۸